Nieuwsbehoeftenmodel

Als publieke omroep vinden wij het publiek belangrijk. Sterker nog, wij stellen het publiek centraal. Dat betekent niet dat we nieuws brengen dat mensen graag willen horen. Of dat we ons op commerciële wijze richten op een zo groot mogelijk bereik. Het betekent dat we stilstaan bij de mensen voor wie wij nieuws maken. Wie zijn dit? Wat hebben ze nodig? En hoe kan een NOS nieuwsproduct in die behoefte voorzien?

Door jarenlang onderzoek te doen naar de motivaties van mensen om nieuws te consumeren weten we dat er vier verschillende nieuwsbehoeften bestaan: bijblijven, toepassen, mening vormen en beleven.


In april 2016 is hier een boek over verschenen: Nieuwsbehoeften, een NOS-boek over nieuwsgebruik, geschreven door Maike Olij. In dit boek wordt ingezoomd op de vier nieuwsbehoeften en de veranderende journalistieke-, media- en maatschappelijke context waarin deze zich bevinden. In het boek staan voorbeelden van bestaande en nieuwe nieuwsformats die inspelen op de behoeftes. Hierbij wordt over grenzen van genres, professies en platforms heen gekeken en een ruime definitie van het woord ‘nieuws’ gehanteerd.

Als je het boek wilt bestellen kun je terecht bij Uitgeverij Boom. Ook voor meer informatie en het aanvragen van een docentexemplaar.

Op deze webpagina vind je meer informatie over het NOS nieuwsbehoeftenmodel. Via de tabbladen bovenin het menu navigeer je naar de vier nieuwsbehoeften en praktische tips om de behoeften te vertalen naar de dagelijkse journalistieke praktijk. Op ieder tabblad vind je een overzicht van de voorbeelden die in het boek genoemd worden en de bronnen die gebruikt zijn. 

Samenleving, media en nieuws
In het eerste hoofdstuk van Nieuwsbehoeften gaan we in op de samenleving waarin we nu leven en de grote veranderingen die de wereld nu doormaakt. Wil je hier meer over weten? Lees dan ook eens de Trendrede; een heldere schets van de actualiteit (en de mogelijke toekomst) van enkele prominent trendwatchers. Ook is het interessant om de Edelman Trust Barometer te bekijken. Dit rapport laat zien hoeveel vertrouwen mensen hebben in instituten als politiek en media.

We beschrijven in het eerste hoofdstuk de veranderingen die van invloed zijn op de media en uiteindelijk de journalistiek. Om een goed beeld te krijgen van hoe het huidige Nederlandse mediagedrag eruitziet, verwijzen we naar het onderzoek Media: tijd in beeld, van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Verder is het interessant om te lezen hoe staatssecretaris Sander Dekker aankijkt tegen de veranderingen in de media en de rol daarbinnen voor de publieke omroep. Lees daarvoor bijvoorbeeld zijn kamerbrief uit 2014. Ten slotte zijn er enkele interessante rapporten die kijken naar de (mogelijke) toekomst van nieuws en media. De BBC schreef Future of News en het Stimuleringsfonds voorde Journalistiek deed een uitgebreide scenarioverkenning van het journalistieke landschap anno 2025. Digital Strategist Nic Newman, ten slotte, geeft een aantal heel rake observaties van het heden en enkele interessante voorspellingen voor de toekomst.
Onderbouwing van het NOS Nieuwsbehoeftenmodel
Het NOS Nieuwsbehoeftenmodel is ontwikkeld na jaren van kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Hieronder staat een link naar het meest recente onderzoek dat de hiernaar NOS heeft gedaan. Daarnaast raden we aan om het onderzoek van Costera Meijer en Groot Kormelink (of het artikel over dit onderzoek) te lezen. Hierin staan de verschillende manieren die er zijn om nieuws te consumeren. En dat zijn er meer dan je denkt. Om inzicht te krijgen in de manier waarop jonge mensen nieuws consumeren is het onderzoek van de Associated Press een aanrader.

De wekker gaat. Het is nog donker buiten en lekker warm onder het dekbed. Je drukt op snooze en pakt je mobiel. Je checkt eerst even snel je mail. Dan Facebook. En dan nog even de app van nu.nl. Is er nog wat gebeurd terwijl je sliep? Ontwikkelingen die je hebt gemist? Je wilt even snel op de hoogte zijn, weten wat er speelt. Zodat je straks op het werk mee kunt praten met je collega’s. En zodat je weet waar je vrienden het over hebben op What’sApp. Je nieuwsbehoefte op dit moment is bijblijven.

Bijblijven is de behoefte om nieuws te consumeren om aansluiting te houden bij je omgeving 

Als je wilt bijblijven is je belangrijkste motivatie om nieuws te consumeren een sociale. Je volgt nieuws omdat je mee wilt krijgen wat er gebeurt in de samenleving en hierover wilt praten met anderen. Nieuws biedt als het ware een gemeenschappelijk referentiekader binnen de sociale en culturele netwerken waar je toe behoort. Bij bijblijven ben je niet zozeer op zoek naar een overzicht van ál het nieuws, maar naar een selectie van alleen díé onderwerpen die voor jou van belang zijn. Je checkt het nieuws om bij te blijven, niet om alles te weten. 

Een begrip dat nauw samenhangt met selectie is relevantie. Want als je alleen een selectie van het nieuws krijgt, is het wel belangrijk dat deze selectie nuttig is. Dat het precies de informatie is die jij nodig hebt en dat je de informatie ook daadwerkelijk kunt gebruiken. Het is daarom belangrijk dat een nieuwsmedium binnen dit segment duidelijk maakt waaróm je het nieuws moet weten, wat de gevolgen (kunnen) zijn en welke rol het speelt binnen de samenleving. Ook wil je er zeker van zijn dat deze selectie de juiste is en dat de informatie feitelijk juist is. Je hebt geen tijd en behoefte om nog aanvullende bronnen te raadplegen, dus wil je er zeker van zijn dat deze informatie klopt. 

Voorbeeldverhaal
In het boek Nieuwsbehoeften laten we aan de hand van een voorbeeldverhaal zien hoe je invulling kunt geven aan de verschillende nieuwsbehoeften. Hoe kun je het onderwerp 'vluchtelingen' op verschillende manieren aanvliegen? Hieronder het voorbeeld wat goed zou werken bij bijblijven: een vraag-antwoord artikel waar een selectie wordt gemaakt van alle beschikbare informatie, de relevantie duidelijk is en de betrouwbaarheid van de bron wordt benadrukt.
Voorbeeldformats
Bijblijven lijkt een soort basisbehoefte aan nieuws te zijn. Er zijn dan ook veel nieuwsformats die passen bij deze behoefte. Zowel de meer traditionele formats zoals nieuwsuitzendingen op televisie (NOS Journaal van 18.00 uur, RTL Nieuws), radiobulletins (op Radio 1, maar ook op 538) en Teletekst. Maar ook nieuwsapps en -websites passen goed bij de nieuwsbehoefte bijblijven.
Leestips
Er staan veel verwijzingen in het boek Nieuwsbehoeften. Hieronder lichten we er een paar uit die echt de moeite waard zjin. Zo schrijft Philip Remarque een interessante reflectie over het plagiaat dat een stagiair pleegde bij de krant en hiermee de betrouwbaarheid ernstige schade toebracht. Ook het stuk over de pushberichten van de New York Times is interessant, aangezien het aangeeft hoe moeilijk het is om mensen niet te overloaden met informatie. NOS op 3 schrijft over relevantie, en het feit dat nieuws dat 'verder weg' minder relevant is dan nieuws 'dichtbij'. Ook het artikel over Blendle gaat in op het concept relevantie. Het artikel van Metz, ten slotte, biedt een leuk kijkje in de toekomst; helpen onze telefoons ons op momenten van verveling?

Je zit op je werk. Nog snel die laatste offerte de deur uit en dan zit de dag erop. De radio staat aan en je hoort een nieuwsbulletin voorbijkomen. Een heftige storm nadert Nederland en zal waarschijnlijk zorgen voor grote verkeerschaos. Mensen wordt afgeraden de weg op te gaan. Je gaat snel naar de website van het KNMI om te kijken wanneer de storm precies los zal barsten en bij de ANWB check je de laatste verkeersinformatie. Je nieuwsbehoefte op dit moment is toepassen.

Toepassen is de behoefte om praktisch nieuws te koppelen aan je hele specifieke persoonlijke profiel  


Als je de behoefte hebt om nieuws toe te passen, doe je dit voor jezelf. Je wilt weten wat voor jou de gevolgen van het nieuws zijn en gebruikt het nieuws om beslissingen te nemen in je dagelijkse leven. Omdat het ik centraal staat, is het bij toepassen belangrijk dat je zelf kunt bepalen welk nieuws je wel en niet wilt volgen, want lang niet al het nieuws heeft betrekking op jouw situatie of is toepasbaar op jouw leven. Daarom wil je het liefst zélf een keuze maken en niet afhankelijk zijn van de selectie van een nieuwsbron. 

Nieuws moet ‘aanpasbaar’ zijn naar je eigen situatie. Je bent in deze behoefte niet zozeer onderdeel van een bepaalde groep, maar een individu met hele specifieke kenmerken. Je bent op zoek naar een praktische vertaling van een gebeurtenis. Je wilt op basis van het nieuws bepaalde beslissingen nemen en hebt daarom behoefte aan concrete, handige informatie. Het is niet alleen groot nieuws dat je wilt toepassen, ook (en juist!) ‘kleine’ informatie kan heel handig zijn. Verkeersinformatie, bijvoorbeeld. 

Voorbeeldverhaal
In het boek Nieuwsbehoeften laten we aan de hand van een voorbeeldverhaal zien hoe je invulling kunt geven aan de verschillende nieuwsbehoeften. Hoe kun je het onderwerp 'vluchtelingen' op verschillende manieren aanvliegen? Hieronder het voorbeeld wat goed zou werken bij toepassen: een kaartje waar je je eigen postcode kunt invullen. Je ziet op die manier waar vluchtelingen bij jou in de buurt worden opgevangen en welke acties en inspraakavonden er georganiseerd zijn.
Voorbeeldformats

Nieuwsformats die voorzien in de behoefte toepassen zijn vrijwel allemaal digitaal. Soms zijn het op zichzelf staande diensten, zoals bepaalde apps, soms is alleen een bepaald onderdeel van een artikel ontworpen om toe te passen. Het kan ook zijn dat een medium dat niet per se is ontworpen om toe te passen, daar wel voor wordt gebruikt, zoals Twitter. Verder bestaan er dienstverlenende formats die nieuws op basis van een persoonlijk profiel sorteren (Flipboard, Blendle, Apple News, Facebook Instant Articles). Hieronder staan enkele voorbeelden van nieuwsformats die voorzien in de behoefte toepassen.

Leestips
Het personificeren van nieuws is een actueel thema. De NOS experimenteert met het geven van persoonlijke aanbevelingen en ook andere nieuwsorganisaties (zoals het Finse YLE) zijn bezig met dit thema. Uiteraard met Netflix als lichtend voorbeeld - lees het onderstaande artikel over hun bevindingen. Een belangrijke leestip in dit hoofdstuk is James G. Webster; zijn boek The Marketplace of Attention geeft een heel interessant inzicht in de manier waarop mensen hun aandacht moeten verdelen binnen media. En hoe ze daarin ook worden verleid om keuzes te maken die misschien niet hun echte voorkeuren weergeven. In het verlengde hiervan is het artikel Challenging Selective Exposure ook interessant; over hoe mensen bepaalde bronnen kiezen op basis van hun eigen interesses en voorkeuren.
Je bent aannemer en luistert in de auto naar de radio. Je hoort een gesprek over de gaswinning in Groningen. Een expert van de NAM vertelt dat er minder huizen ‘aardbevingsbestendig’ hoeven te worden gebouwd dan gedacht. De interviewer stelt kritische vragen maar je bent het niet eens met wat de NAM-expert verstaat onder aardbevingsbestendig bouwen. Thuis pak je meteen je tablet erbij en ga je zoeken via Google. Je komt op sites van de Rijksoverheid, de NEN, DNN en Kennislink. Twintig minuten lang dwaal je rond en lees je allerlei voors en tegens, randvoorwaarden en kritische noten. Je nieuwsbehoefte op dit moment is mening vormen. 

Mening vormen is de behoefte om nieuws te gebruiken voor je eigen kennisontwikkeling over een bepaald onderwerp

Als je een mening wilt vormen, ben je actief bezig met het begrijpen van de wereld om je heen. Je bent op zoek naar meer inzicht en begrip, je wilt verbanden zien, patronen herkennen of motieven begrijpen. Je neemt niet klakkeloos aan wat bepaalde bronnen zeggen, maar analyseert de informatie zélf. Er bestaan verschillende waarheden en als je wilt mening vormen kies je je eigen lezing van de waarheid. De drijfveer om nieuws te consumeren is daarmee heel persoonlijk.

De behoefte om een mening te vormen komt voort uit een kritische grondhouding: je wilt weten hoe het zit. Je bevraagt de wereld om je heen en antwoorden leiden weer tot nieuwe vragen. Ook vergelijk je bronnen om tot inzichten te komen. Als je één bron bekijkt krijg je maar één representatie van de werkelijkheid, die misschien niet klopt of niet volledig is. Vergelijk je de eerste bron met een tweede of derde, dan krijg je extra informatie en aanvullende invalshoeken. Op basis daarvan kun je een eigen standpunt innemen. Als je een mening wilt vormen over een nieuwsgebeurtenis, wil je weten hoe het nieuws tot stand is gekomen. Omdat je de afzender misschien niet vertrouwt. Of omdat je interesse hebt in het maakproces van nieuws.

Voorbeeldverhaal
Ook voor de behoefte mening vormen hebben we een voorbeeldartikel gemaakt. Hoe zou je schrijven over het vluchtelingenvraagstuk als je wilt voldoen aan de behoefte mening vormen? Hieronder een voorbeeld van wat goed zou kunnen werken: een verzameling 'perspectieven' op het onderwerp. Dit is bijvoorbeeld een persoonlijk verhaal van vluchtelingen, maar ook opsommingen van feitelijke informatie en verwijzingen naar andere nieuwsbronnen en andere eigen verhalen.
Voorbeeldformats

Alle mogelijke nieuws- en informatiebronnen kunnen voorzien in de behoefte mening vormen. Documentaires, opiniestukken, podcasts, user generated content en Twitterdiscussies; zolang ze bijdragen aan inzicht en duiding zijn ze geschikt voor deze behoefte. Er zijn ook een aantal formats die zich specifiek richten op het vormen van een mening. Formats als Zembla, de Keuringsdienst van Waarde, de How Things Are Made-filmpjes op YouTube, het nieuwe Mindshakes en tijdschriften als 360 Magazine zijn maar enkele voorbeelden van producten die in dit segment passen. Hieronder nog enkele voorbeelden.

Leestips
Het is interessant dat vaak niet meteen wordt gedacht aan jongeren bij de nieuwsbehoefte mening vormen. Toch blijkt dat jongeren minstens zo veel behoefte hebben aan mening vormen. Ook sluit hun (digital native) manier van informatie zoeken en verwerken goed aan bij deze behoefte (lees het onderzoek van Young). Een andere leestip gaat over het aanbieden van gelaagde informatie, zodat mensen op hun eigen niveau kunnen lezen. Dit wordt ook wel strructured journalism genoemd. Brandel schrijft ten slotte over publieksparticipatie en hoe dat is verschoven van het geven van commentaar naar het stellen van vragen.
Het is negen uur. Het eten is op en de afwas is gedaan. Je hebt je warme sokken aangedaan en kruipt naast je lief op de bank. Jullie zappen wat rond op televisie en blijven hangen in een documentaire over Nepal, een half jaar na de aardbevingen van april 2015. De documentaire gaat terug naar de rampplek en laat slachtoffers aan het woord. Jullie zitten helemaal in het verhaal en zijn geraakt door de omvang en de gevolgen van de aardbeving. Je nieuwsbehoefte op dit moment is beleven. 


Beleven is de behoefte om nieuws te voelen, te delen en er iets mee te doen


Als je nieuws wilt beleven ben je op zoek naar een betrokken ervaring. Je wilt worden geraakt. Dit kan vanuit woede, angst of een gevoel van onrecht, maar ook vanuit blijdschap, humor of verwondering. De emotionele reactie die je hebt bij een nieuwsverhaal zorgt ervoor dat je geboeid bent en dat het nieuws ook echt binnenkomt. Nieuws hoeft bij beleven niet per se een negatieve lading te hebben. Positief of opbouwend nieuws heeft nadrukkelijk een plek binnen deze behoefte. Ook staat het delen met anderen centraal. Dat kan live door samen met iemand anders televisie te kijken. Het kan ook online, door bijvoorbeeld te twitteren over het programma waar je naar kijkt. 

Mensen die nieuws willen beleven zijn op zoek naar verhalen, geen droge opsomming van feiten of een korte samenvatting van een gebeurtenis. Hierbij is de vorm van een verhaal minstens zo belangrijk als de inhoud. Je wilt meegezogen worden door een verhaal en dat gebeurt met toon en taal, beeld en vernieuwende vertelvormen. Aan de ene kant is de trend dat beelden steeds beter en mooier worden, aan de andere kant is er ook juist ruimte voor schokkerig, korrelig en onduidelijk beeld dat het urgente gevoel van een gebeurtenis goed overbrengt. 

Voorbeeldverhaal
Net als bij de andere behoeften hebben we ook bij beleven een voorbeeldartikel gemaakt. Het onderwerp over de vluchtelingencrisis is in dit geval vanuit een heel persoonlijk perspectief benaderd: je volgt twee vluchtelingen op hun route naar Europa door middel van een virtual reality-bril. Met deze nieuwe technologie ontstaat een 'wow' effect, terwijl tegelijkertijd de beelden heel heftig zijn. Je beleeft de reis als publiek als het ware zelf mee, waardoor het verhaal veel impact heeft en je het niet snel vergeet.
Voorbeeldformats

Een heel scala aan platforms is potentieel geschikt om nieuws te brengen voor beleven. Veel formats gaan uit van een visuele verschijningsvorm voor televisie, bioscoop, online of mobiel, maar ook audio en tekst kunnen krachtig worden ingezet. Daarnaast zijn er producties die plaatsvinden in de ‘echte’ wereld: een nacht waarop je in de Amsterdamse Melkweg live de uitslag van de Amerikaanse presidentverkiezing kunt meemaken, een inzamelingsactie voor ALS op Facebook en bijvoorbeeld dance4life, waar je dansend bijdraagt aan het goede doel. Wat opvalt is dat veel producties die passen bij beleven eenmalig zijn of bijvoorbeeld maar één keer per jaar terugkomen. Per onderwerp wordt een passende vorm bedacht die daardoor bijzonder is en mensen voorziet in hun behoefte om te beleven.

Leestips
Er is veel te lezen over het onderwerp beleven en nieuws. Er wordt veel geëxperimenteerd, vooral met technieken, maar ook met journalisitieke vormen. Twee goede boeken om te lezen zijn de Rekbare Waarheid van Taco Rijssemus en Constructive News van Ulrik Hagerup. Beide gaan over het brengen van positiever, opbouwend nieuws en de rol van de journalist hierin. Het onderzoek naar de New News Consumer laat zien dat mensen ook daadwerkelijk behoefte hebben aan positiever nieuws. Er staan hierboven al veel voorbeelden, maar het artikel Do your presenters' nappies need changing? laat nogmaals zien wat betrokken journalistiek teweeg kan brengen. Thomas Baekdal, ten slotte, voert een pleidooi voor het serieus nemen van je publiek - ook het jongere publiek. En dat betekent dat ook content van meer dan 3 minuten (mits goed gemaakt!) welkom is.
Nu weten we welke nieuwsbehoeften mensen hebben. Maar wat kunnen we daarmee? Het belangrijkste is dat we het kunnen gebruiken om nieuwe nieuwsformats te ontwikkelen. Op basis van de inzichten in het publiek kunnen nieuwe nieuwsprogramma’s, -sites en -apps worden gemaakt. Ook kan deze kennis journalisten helpen die binnen bestaande nieuwsformats werken. Hoe schrijf je een artikel nog beter, nu je weet dat je publiek het leest vanuit de motivatie ‘mening vormen’? De nieuwsbehoeften zijn ook te gebruiken bij evaluaties en het meten van het succes van formats. Heeft dit programma bijgedragen aan de behoefte aan ‘bijblijven’ van het publiek? De determinanten van succes verschillen per nieuwsbehoefte. Bereik is bij mening vormen bijvoorbeeld veel minder belangrijk dan bij bijblijven. Behoeften bepalen succes. Ten slotte dwingt inzicht in nieuwsbehoeften ook om kritisch naar het eigen handelen van journalistieke organisaties te kijken. Kan een nieuwsmerk zich richten op al deze nieuwsbehoeften? En moet iedere journalist binnen elk segment kunnen werken? Kortom: wat vergt het van de organisatie en van de journalist om meer gericht te zijn op user experience?
Meer informatie
Wil je meer weten over nieuwsbehoeften en de manier waarop je ze als nieuwsorganisatie tegemoet kunt komen? Neem dan even contact op met de NOS Academie. Zij kunnen kijken naar mogelijkheden voor presentaties of workshops over het thema.